چهارشنبه بیست و هفتم اردیبهشت ۱۴۰۲ - 5:14 - سیدعلیرضاشفیعیمطهر -
«جدال احسن» یا «روال مستهجن»؟!
در یکی از شبکهها اظهارنظر زیر را دیدم که شخصی در دفاع از باورها و عقاید خود، نظر مخالف خود را با این ادبیات نقد میکند:
«با این بی شرف ......... برخورد کنید
این مردک مجنون بی عقل رو بفرستید به اردوگاه کار اجباری تا بفهمه مملکت قانون داره!»
اتّفاقاً نویسندۀ این عبارت ادّعای اصولگرایی و دفاع از ولایتمداری دارد!
در حالی که هر کس مختصر آشنایی با آموزههای الهی و آیین آسمانی اسلام داشته باشد،میداند اسلام دین منطق و استدلال و عقلانیت است و مشی آن در برخورد با مخالفان،«جدال احسن» است،نه «روال مستهجن»!
دشنام، نام یا نسبت زشتی است که هنگام ناراحتی و تنفّر از کسی به او داده میشود. بنابراین، کلماتی که مفادّ آنها هتک و اهانت به دیگری است، مصداق دشنام یا سَبْ به شمار میرود (ر.ک؛ هاشمی شاهرودی، بیتا، ج 3: 618).
در دین اسلام، با این عمل غیراخلاقی بهشدّت برخورد شده، قرآن کریم در این باب میفرماید: وَ لاَ تَسُبُّوا الَّذینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَیَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً به غیر عِلْمٍ...:
و آنهایی را که جز خدا میخوانند دشنام مدهید که آنان از روی دشمنی [و] به نادانی، خدا را دشنام خواهند داد.... (الأنعام/ 108).
از ظاهر این آیه میتوان دریافت که دشنام دادن و ناسزا گفتن در دین اسلام، حتّی به دشمنان اسلام نیز منفور و مطرود است و در این باب روایات فراوانی وجود دارد؛ از جمله پیامبر اکرم(ص) افراد را حتّی از دشنام دادن به شیطان منع نموده، میفرمایند:
«لاَ تَسُبُّوا الشَّیْطَانَ وَتَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهِ:
به شیطان ناسزا مگویید، بلکه از شرِّ آن به خدا پناه برید»
(محمّدی ریشهری، 1379، ج 5: 186).
حضرت علی(ع) یاران خود را از دشنام دادن به دشمنان منع نموده، آنها را به دعا برای خود و دشمنان امر میفرمایند:
«إِنِّی أَکْرَهُ لَکُمْ أَنْ تَکُونُوا سَبَّابِینَ وَلَکِنَّکُمْ لَوْ وَصَفْتُمْ أَعْمَالَهُمْ وَ ذَکَرْتُمْ حَالَهُمْ کَانَ أَصْوَبَ فِی الْقَوْلِ وَ أَبْلَغَ فِی الْعُذْرِ وَ قُلْتُمْ مَکَانَ سَبِّکُمْ إِیَّاهُمْ اللَّهُمَّ احْقِنْ دِمَاءَنَا وَ دِمَاءَهُمْ وَ أَصْلِحْ ذَاتَ بَیْنِنَا وَ بَیْنِهِمْ وَ اهْدِهِمْ مِنْ ضَلَالَتِهِمْ حَتَّی یَعْرِفَ الْحَقَّ مَنْ جَهْلَهُ وَ یَرْعَوِیَ عَنِ الْغَیِّ وَ الْعُدْوَانِ مَنْ لَهِجَ بِهِ:
من خوش ندارم که شما دشنامدهنده باشید، امّا اگر کردارشان را تعریف، و حالات آنان را بازگو میکردید، به سخن راست نزدیکتر، و عذرپذیرتر بود، خوب بود به جای دشنام آنان میگفتید: خدایا خون ما و آنها را حفظ کن، بین ما و آنان اصلاح فرما، و آنان را از گمراهی به راه راست هدایت کن تا آنان که جاهلاَند، حق را بشناسند، و آنان که با حق میستیزند، پشیمان شده، به حق بازگردند» (نهجالبلاغه/ خ 206).
در ادیان الهی، بهویژه در دین اسلام هر منع و نکوهش عملی به دلیل وجود اثرات و پیامدهای مخرّب آن عمل و بنا بر اهدافی صورت گرفته است. منابع دینی با منع افراد از دشنام دادن، حتّی به دشمن قَسَمخورده بشریّت نیز اهدافی را دنبال میکند که در احادیث فراوانی به گوشهای از این اهداف اشاره شده است. از جمله مهمترین دلایل نکوهش از زبان پیامبر اکرم(ص)، قرب الهی است؛ زیرا خداوند متعال دشنام و دشنام دادن را دوست ندارد:
«إِیَّاکُمْ وَالْفُحْشَ فَإِنَّ اللََّهَ لاَ یُحِبُّ الْفُحْشَ وَ التَّفَحُّشَ:
از دشنام بپرهیزید؛ زیرا خداوند دشنام و دشنام دادن را دوست نمیدارد»
(ورّام، بیتا، ج 1: 110).
امام باقر(ع) در این باره میفرماید:
«إِنَّ اللَّهَ یْبْغِضُ الْفَاحِشَ الْمُتَفَحِّشَ:
خداوند دشنام و دشنام دهنده را دشمن میدارد»
(حرّانی، 1362: 296 و طبرسی، بیتا: 190).
دشنام، اثرات مخرّب دنیوی و اُخروی به بار میآورد؛ از جمله اثرات اُخروی آن، حرمت ورود به بهشت و دخول به آتش جهنّم برای دشنامدهنده است. پیامبر(ص) میفرمایند:
«اَلْجَنَّه حَرَامٌ عَلَی کُلِّ فَاحِشٍ (أَنْ) یَدْخُلهَا:
ورود به بهشت بر هر دشنامدهندهای حرام است» (فیض کاشانی، 1376، ج 5: 215).
امام صادق(ع) دشنام را یکی از اقسام ظلم دانستهاند و عاقبت آن را آتش جهنّم میدانند: «اَلْبَذَاءُ مِنَ الْجَفَاءِ وَ الْجَفَاءُ فِی النَّارِ:
دشنام دادن ستم است و ستم در آتش قرار دارد»(حرّ عاملی، بیتا، الف، ج 16: 35).
حضرت علی(ع) در احادیث فراوانی مردم را از ناسزاگویی منع نموده، فضایل و رذایل اخلاقی هر انسانی را بسته به کنترل زبان وی دانستهاند و پستی و نادانی را از خصوصیّات شخص دشنامدهنده میدانند:
«أَسْفَهُ السُّفَهَاءِ اَلْمُتَبَجِّحُ بِفُحْشِ الْکَلاَمِ:
نادانترین نادانان شخص دشنامدهنده ایست که از فحش دادن خود شاد است»
(همان، ج1: 197).
و «اَللَّئِیمُ إِذَا أَقْدَرَ أَفْحَشُ، وَ إِذَا وَعَدَ أَخْلَف:
آدم پَست چون قدرت یابد، فحش دهد و بدزبانی کند، و چون وعدهای دهد، عمل نکند» (تمیمی آمدی، 1378، ج 2: 396)
و «مَا تُسَابُّ إِثْنَانُ إِلَّا غَلَبَ أَلْأَمَهُمَا:
هیچ دو نفری به یکدیگر دشنام ندهند، جز اینکه آن که پَستتر است، غلبه میکند»
(همان: 744).(منبع:خبرگزاری فارس)
شفیعیمطهر
آثار،سرودهها،مقالات،خاطرات و روزنوشتهای شفیعیمطهر