وب‌نامۀ مطهر

 آزادی اندیشه در اندیشه آیت الله خامنه ای

روزي «ابن سكيّت» از شاگردان برجسته مكتب علمي امام صادق (ع) از ايشان پرسيد: اينك راهنما و حجّت بر خلق چيست؟ امام صادق (ع) پاسخ داد: 

راهنما و حجّت، «عقل» است. اوست كه راستگويي سخنگوي دين را تشخيص مي دهد و تصديقش مي كند و نيز دروغگو بودن سخنگوي دين را تشخيص مي دهد و تكذيبش مي كند.

ابن سكيت، چنان از اين پاسخ به وجد آمد كه ندا داد: قسم به خدا، بهترين جواب، همين است.(1)

گرفتاري جوامع ديني در زنجيره هاي تحجّر و عقب ماندگي، از زماني آغاز شد كه به جاي «درايت» به «روايت» بسنده كردند و ملاك هاي مسلم و روشني را چون «اخلاق، عقلانيت و مدارا» را به كناري نهادند و از «ديدن» به «شنيدن» سقوط كردند.

به تعبير قرآن كريم: 

«دين آمده است تا انسان ها را از اسارت نجات دهد و زنجيرهايي را كه برگردن آن هاست، بگشايد.(2)» و حاملان دين آمده اند تا زنجيرها را بردارند، نه آن كه زنجيرها را توجيه شرعي كنند. اين حكمتي است كه مولانا آن را دريافت و به ما مژده داد:

    كيست مولا آن كه آزادت كن             بند رقّيّت زپايت واكند

    چون به آزادي نبوّت هادي است        مؤمنان را زانبيا آزادي است

    اي گروه مؤمنان شادي كنيد            همچو سرو و سوسن آزادي كنيد(3)

امام علي(ع)، به كار انداختن نيروي «تفكر و تعقّل» را بالاتر از هر عبادتي مي دانند. به منظور تبيين شأن والاي تفكّر و تعقّل و شيوه هاي پرورش اين نيرو سلسله بحث هايي را آغاز كرديم. 

تا كنون چند مقاله را تحت عنوان  «آزادي انديشه در اندیشه امام خمینی و استاد مطهری به محضر شما فرهيختگان عرصه انديشه تقديم داشته ايم. اينك در اين مقال دنباله بحث را در اندیشه دیگر اندیشمندان به بررسي مي نشينيم.

 آزادي انديشه دراندیشه آیت الله خامنه ای

آيت الله خامنه اي رهبر معظم انقلاب آزادي انديشه را از اهداف اصيل انقلاب مي دانند:

«آزادي تفكّر، قلم و بيان، نه يك شعار تبليغاتي، بلكه از اهداف اصلي و اصيل انقلاب اسلامي است.» 

ايشان «توليد فكر و انديشه» را يك ارزش عمومي مي شمارند و اعاده هويت و عزّت جهان اسلام را وابسته به آن مي دانند:

«بايد توليد نظريه و فكر تبديل به يك ارزش عمومي در حوزه و دانشگاه شود و در قلمروهاي گوناگون عقل نظري و عملي، از نظريه سازان، تقدير به عمل آيد و به نو آوران جايزه داده شود و سخنانشان شنيده شود، تا ديگران نيز به خلاقيّت و اجتهاد تشويق شوند. بايد ايده ها در چارچوب منطق و اخلاق و در جهت رشد اسلامي با يكديگر رقابت كنند و مصاف دهند تا جهان اسلام اعاده هويت و عزّت كند و ملّت ايران به رتبه اي جهاني كه استحقاق آن را دارد، بار ديگر دست يابد. »

رهبر معظم انقلاب تأكيد مي كنند كه همه جوانان بايد تحليل گر مسايل سياسي باشند:

«بنده دلم مي خواهد شما جوانان، چه دختر و چه پسر و حتي دانش آموزان مدارس روي ريزترين پديده سياسي دنيا فكر كنيد و تحليل بدهيد. گيرم كه تحليلي بدهيد كه خلاف واقعاًباشد، خوب اشكالي ندارد. خدا لعنت كند دست هايي را كه تلاش كردند و مي كنند كه قشر جوان ما را غير سياسي كنند. مگر يك كشوري كه جوان هايش سياسي نيستند، مسايل سياسي را نمي فهمند و تحليل درست ندارند، مي توانند با تكيه بر ملت، حكومت و حركت و مبارزه و جهاد كند؟ نفع حكومت هاي ديكتاتور در دنيا به اين است كه مردم سياسي نباشند. مردم درك سياسي، تحليل و شعور سياسي نداشته باشند. اما يك حكومتي كه مي خواهد به دست مردم كاري بزرگ انجام دهد، نظام را مي خواهد با تكيه بر مردم و قدرت بي پايان آن ها به سر منزل مقصود برساند، مردم را همه چيز نظام مي داند، مگر مي شود به ويژه جوان ها در چنين نظامي غير سياسي باشند؟ مگر چنين چيزي شدني است؟»

ايشان به علما و روحانيون تأكيد مي كنند:

«علما و روحانيون ان شاءالله به همه ابعاد و جوانب مسئوليت خود آشنا هستند؛ ولي از باب تذكر و تأكيد عرض مي كنم. امروز كه بسياري از جوانان و انديشمندان در فضاي آزاد كشور اسلاميمان احساس مي كنند كه مي توانند انديشه هاي خود را در موضوعات و مسايل مختلف اسلامي بيان دارند، با روي گشاده و آغوش باز حرف هاي آنان را بشنوند، و اگر بي راهه مي روند با بياني آكنده از محبت و دوستي راه درست اسلامي را نشان آن ها دهيد … »