وب‌نامۀ مطهر

مشورت، درس نخست مشارکت 

مدیریت اسلامی با خودکامگی، خودمحوری و سلطه گری مخالف است. در مدیریت اسلامی، انسان‌ها مُهره نیستند. در نگاه یک مدیر مسلمان هر انسان دارای اندیشه و احساس است؛ خود می‌اندیشد، احساس می‌کند و تصمیم می‌گیرد. او آزاد آفریده شده است و نباید و حق ندارد به بردگی تن دردهد.

قال على (ع): «وَلَا تَكُنْ عَبْدَ غَيْرِكَ وَقَدْ جَعَلَكَ اللَّهُ حُرّاً»

امام صادق(ع) نیز مى‌فرمايد: «إِنَّ اللّه فَوَّضَ إِلَى المُؤمِنِ اُمورَهُ كُلَّها وَلَم يُفَوِّض إِلَيهِ أَن يَكونَ ذَليلاً أَما تَسمَعُ اللّه تَعالى يَقولُ: «وَ لِلّهِ العِزَّةُ وَلِرَسولِهِ وَلِلمُؤمِنينَ»؟ فَالمُؤمِنُ يَكونُ عَزيزا وَلا يَكونُ ذَليلاً»

«خداوند همه امور شخص مؤمن را به خودش واگذار کرده، ولی ذلّت او را به او واگذار نکرده است. آیا نمی‌شنوی که خدا فرموده: «عزّت برای خدا و رسول خدا و مؤمنین است»؟ پس مؤمن عزیز است و نباید ذلیل باشد؛ یعنی نباید زیر بار ذلّت برود».[1]

یکی از ویژگی‌های مدیر خودکامه این است که حق اظهار وجود را از دیگران سلب می‌کند و هر امری را با نفس خود می‌سنجد و برای دیگران به عنوان انسان مستقل و عضو جامعه، ارزشی قائل نیست. از نظر یک مدیر مستبد، معیار ارزیابی افراد، میزان تبعیت بی چون و چرا و عدم اظهار وجود است.

در مقابل، مدیر مشارکت جو سازمان را متعلّق به همه افراد و همه افراد را متعلّق به سازمان می‌داند. خرد جمعی را ارج می‌نهد و خود را نیازمند مشورت می‌داند. از نظر او موفقّیّت، برآیند مشارکت همه نیروها و در گرو تلاش فکری و فیزیکی همه افراد است.

او به همگان حقِّ اظهارنظر و مشارکت می‌دهد. به همین دلیل، در افراد نوعی حس تعلّق خاطر و مالکیّت نسبت به سازمان ایجاد می‌شود. به این ترتیب، آنان منافع و سرنوشت خود و سازمان را از یکدیگر باز نمی‌شناسند، و به دلیل همین پیوند روانی، موفقّیّت خود را در گرو موفقّیّت سازمان می دانند.

«کرات لوین» اندیشمند صاحب نظر در دهه ۱۹۵۰ پس از انجام آزمایش‌هایی درباره علوم رفتاری، «مدیریت مشارکت‌جو» را به عنوان طرحی موفّق مطرح کرد. از آن پس، بسیاری برای پیش بردن کار گروهی از این طرح بهره گرفتند.

بررسی‌های بی شمار انجام شده در نیمه دوم سده بیستم نشان می دهد که:

«هرگاه مردم فرصت بیان اندیشه‌‌های خود را بیابند و در اتّخاذ تصمیمی که بر سرنوشت آنان اثر می‌گذارد، شرکت جویند، به آفرینندگی و نوآفرینی بیشتر روی می‌آورند و به پذیرش مسئولیت بیشتر دلبسته می‌شوند».