وب‌نامۀ مطهر

رسالت معلم در تربیت نسل فردا  /1

#شفیعی_مطهر 

 امام علی (ع) : اِنّ لِلقُلوبِ شَهوه وَ اِقبالا وَ اِدبارا فَاتوها مِن قَبلِ شَهوَتها وَ اِقبالها فَاِنَّ القَلب اِذا اکره عَمی .

   دل میلی دارد و اقبالی و ادباری . دل ها را از ناحیه میل آن ها به دست آورید . قلب اگر مورد اکراه و اجبار قرار گیرد ، کور می شود. 

( نهج البلاغه ، حکمت ۱۸۴)

تویی تو نسخه رمز الهی             

  ز خود می خواه تو هر آنچه خواهی

  فرارسیدن هفته بزرگداشت مقام والای معلم را خدمت تک تک شما تبریک و تهنیت عرض می کنم .

در ایام هفته بزرگداشت مقام معلم هستیم . با خود اندیشیدم و این بحث تربیتی را زیبنده این ایام میمون و این هفته همایون دانستم . این بحث را طی چند بخش به بررسی می نشینیم.

فراز دیباچه بحث ما " تربیت " نسل فرداست . نسلی که ناگزیر فردای ما را با دست های توانمند خود رقم خواهد زد .

امروز نهال این نسل در کف ما و باروری این نهالستان ، هدف ماست .

چگونه می توان از طریق واقعیت به عقیق حقیقت دست یافت و با بال و پر عاریت چسان می توان به چکاد تربیت صعود کرد؟

آری ! با اکسیر تربیت و کیمیای تزکیت می توان مس وجود را به طلای ارزشمند انسانیت تبدیل کرد . این اکسیر تربیت را کجا می توان یافت؟ این اکسیر نه در شرق است و در غرب ، نه در عرش یافت می شود و نه در فرش ، بلکه در وجود خود انسان است .

کاریز درون جان تو می باید       

  کز عاریه ها تو را دری نگشاید

یک قطره آب در میان خانه          

  بهتر ز جویی که از برون می آید  

(سنایی)

شعری است منسوب به امیر مومنان علی (ع) که می فرماید:

دوائک فیک و ما تخبروا        

  و دائک منک و ما تشعروا

اتزعم انّک جرم صغیر         

  و فیک انطوی العالم الکبیر

دوای تو در توست و تو نمی دانی . درد تو نیز در توست و تو بر آن بصیرت نداری.

آیا می پنداری که تو جسم کوچکی هستی؟ در حالی که جهان بزرگی (عالم اکبر) در وجود تو نهفته است.

اکنون قامت رسای " تربیت" را در آیینه تعاریف گوناگون به تماشا می نشینیم .

اندیشمندان و کارشناسان تربیتی ، سیمای تربیت را در قالب جملات و عبارات متعددی به تصویر کشیده اند . تعاریف با همه گونه گونی تقریبا در نکات نهفته در تعریف زیر متّفق القول اند:

تربیت عبارت است از بروز دادن و به فعلیّت رسانیدن نیروها و استعدادهای بالقوّه ذاتی موجودات در جهت مطلوب ، که اگر این نیروها بالفعل در نیاید و از " بود " به " نمود " نرسد ، آن موجودبه هویّت و تمامیّت خویش نمی رسد . 

مثلا اگر قدرت بالقوّه رویش و خوشه دادن دانۀ گندم بالفعل در آید ، گسترۀ قابلیّت های طبیعی و ذاتی اش رشد می یابد ، ولی اگر نیروی درونی دانه را به مرحلۀ ظهور نرسانیم و در همان حال باقی بماند ، از بین می رود .

درون حبّه ای صد خرمن آمد          

جهانی در دل یک ارزن آمد 

(مولوی)

نکتۀ مهم و محوری این تعریف و همه تعاریف کامل این است که :

مایه ها و قوانین تربیت در درون موجود نهفته است . فعّالیّت های تربیتی ، غنچه های نهفته را شکفته و عطر ذاتی آن را می پراکند. هدف از کلّیه فعّالیت های بیرونی تربیت ، زایش و شکوفایی استعدادهایی است که در درون انسان به ودیعه نهاده شده است .

میان آب حیاتی و آب می جویی         

 فراز گنجی و از فاقه در تک و پویی

تو کوی دوست همی جویی و نمی دانی 

که گر نظر به حقیقت کنی تو آن کویی

اما انسان خودگم کرده و مسخ شده و از خود بیگانه برای یافتن راه نجات ، کشتی را به جای نوح گرفته و جسم را به روح !

سبو بشکن که آبی نی سبویی         

  ز خود بگذر که دریایی نه جویی

سفر کن از من و مایی که مایی         

  گذر کن از تو و اویی که اویی   

( مغربی)

 این تعریف ، فریادگر این حقیقت است که :

۱ - تربیت کردن نداریم ، تربیت شدن داریم !

۲ - تربیت کشف می شود ، نه کسب !

۳ - متربّی فعّال است ، نه منفعل .

۴ - متربّی خلّاقیّت می کند ، نه تبعیّت .

۵ - متربّی قوانین تربیت را از طبیعت خویش می آفریند ، نه آن که به عاریت بگیرد .

۶ - ...و سرانجام تربیت امری درونی است ، نه کاری بیرونی . 

ادامه دارد....